Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt

41

Hầu hết bệnh ung thư tuyến tiền liệt (UTTTL) được phát hiện qua kiểm tra định kỳ. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định làm các xét nghiệm chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt, bao gồm xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh. Một số tổ chức y tế khuyên những người đàn ông bắt đầu khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt ở tuổi ngoài 50, hoặc sớm hơn cho những người nam có yếu tố nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.

Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệtHiện nay, các phương pháp được sử dụng chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt bao gồm:
1. Thăm khám trực tràng bằng ngón tay
Thăm khám trực tràng bằng ngón tay là biện pháp được sử dụng để phát hiện bệnh. Whitmore 1956, là người đầu tiên sử dụng khái niệm “sờ thấy được bằng đầu ngón tay” đối với UTTTL. Jewett 1956, công bố tỷ lệ UTTTL 50% khi sinh thiết TTL đối với những trường hợp nghi vấn khi thăm trực tràng, gần 10 năm sau tác giả là người đầu tiên phân loại giai đoạn UTTTL dựa vào thăm khám trực tràng.
Thăm trực tràng là một phương pháp khám đơn giản, nhanh chóng, chi phí thấp, tuy vậy có nhiều nguyên nhân làm cho độ nhạy chẩn đoán không cao vì vậy cần phải kết hợp với xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh.
2. Xét nghiệm dấu ấn ung thư PSA
PSA là kháng nguyên đặc hiệu của TTL, tuy nhiên PSA còn tồn tại trong một số các tổ chức tuyến khác, nên vẫn không được gọi là đặc hiệu lý tưởng cho TTL. Đã 20 năm kể từ khi PSA được ứng dụng trong lâm sàng, mặc dầu còn nhiều vấn đề gây tranh cãi khi sử dụng PSA như một yếu tố sàng lọc rộng rãi UTTTL, hiện nay PSA vẫn được coi là hiệu quả nhất trong chẩn đoán, xác định giai đoạn bệnh và theo dõi sự phát triển của UTTTL, đặc biệt những nghiên cứu mới được công bố cho thấy PSA có thể xác định được các trường hợp có nguy cơ phát triển thành UTTTL trong tương lai.

Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt
Nồng độ PSA là một trong những cơ sở chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt

Ưu điểm của PSA là mang tính khách quan, kết quả không phụ thuộc người khám, tránh tâm lý ngượng ngùng, sợ đau của bệnh nhân. Trong nhiều nghiên cứu, các tác giả còn khẳng định sử dụng PSA làm tăng cơ hội phát hiện bệnh sớm, có khả năng điều trị khỏi. PSA là công cụ tốt để dự đoán nguy cơ, theo dõi và đánh giá kết quả sau điều trị.
3. Siêu âm
Siêu âm là biện pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt có giá trị cao, siêu âm hỗ trợ quan trọng cho thăm khám lâm sàng, do đó cần có những người chuyên sâu về siêu âm tiết niệu làm chẩn đoán. Ở các nước phát triển, khi đi sâu nghiên cứu sàng lọc và chẩn đoán, đã cho thấy siêu âm qua trực tràng có khả năng phát hiện được các khối ung thư tuyến tiền liệt có thể tích 2 – 4mm.
Siêu âm trên xương mu: siêu âm trên xương mu cho phép đánh giá những ảnh hưởng của đối với ung thư tuyến tiền liệt đường tiết niệu trên, đặc biệt giai đoạn muộn của bệnh. Có thể thấy thành bàng quang giãn mỏng, hay viêm dày, niệu quản bể thận giãn ứ nước do u chèn ép. Qua siêu âm có thể đánh giá được các tổn thương khác như hạch chậu, mức độ xâm lấn u vào bàng quang, ngoài ra có thể đo kích thước tuyến tiền liệt. Nhược điểm của siêu âm trên xương mu là sử dụng đầu dò tần số thấp, khi siêu âm bị giới hạn bởi xương mu, không quan sát trực tiếp được tuyến tiền liệt, do vậy không cho được những hình ảnh rõ nét.
Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệtSiêu âm qua trực tràng: từ những năm 1968, Watanabe đã lần đầu tiên sử dụng siêu âm qua trực tràng mô tả hình ảnh về tuyến tiền liệt. Kỹ thuật này được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng từ giữa thập niên 80. Siêu âm qua trực tràng sử dụng đầu dò tần số cao 5 – 7MHz nên cho hình ảnh rõ nét hơn so với siêu âm trên xương mu, có thể phát hiện được UT có đường kính 2-4 mm, đồng thời giúp sinh thiết chính xác hơn nhờ có thiết bị định vị đi kèm với đầu dò.
4. Sinh thiết tuyến tiền liệt
Sinh thiết TTL đóng vai trò quyết định trong chẩn đoán sớm, điều trị, tiên lượng UTTTL. Sinh thiết dưới hướng dẫn của siêu âm qua trực tràng có độ chính xác cao. Số mẫu sinh thiết dương tính tỷ lệ mức độ phát triển u.
5. Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh
Xạ hình xương, chụp cộng hưởng từ, PET Scan, chụp cắt lớp vi tính, siêu âm, XQ xương, chụp thận thuốc tĩnh mạch, được coi là những phương pháp xác định giai đoạn phát triển của UTTTL.
Chụp cắt lớp vi tính (CT scanner)
Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của chẩn đoán hình ảnh, CT xoắn ốc ra đời, từ năm 1990 với 1 đầu chụp, quay 3600, chụp nhanh, hình ảnh 3 chiều rõ nét, nâng số hình ảnh chụp trong 1 giây lên đáng kể, trở thành 1 biện pháp chẩn đoán hình ảnh lý tưởng trong xác định xâm lấn u, di căn hạch, phân bố mạch máu giúp cho định hướng đường hướng xử trí.

Phương pháp chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệtXạ hình xương (Scintigraphy osseuse)
Xạ hình xương có độ nhạy cao trong chẩn đoán di căn xương. Xạ hình xương cần được phối hợp với khám xương để chẩn đoán phân biệt với các triệu chứng đau xương khác như viêm xương khớp, thoát vị đĩa đệm… Xạ hình xương dương tính không đặc hiệu riêng cho UTTTL, kết quả xạ hình xương âm tính rất có giá trị trong đánh giá trước và sau điều trị.
PET Scan (Positron emission tomography)
PET Scan là phương pháp xác định giai đoạn bệnh hiện đại dựa trên các hình ảnh cắt lớp được chụp sau khi tiêm các hoạt chất phóng xạ như 18 – Fluoro – Deoxy Glucose (FDG). Các chất phóng xạ này sẽ tích tụ lại những nơi tăng chuyển hoá glycolyse do ung thư. Ưu điểm của phương pháp này là có khả năng phát hiện di căn sớm.

Sau khi thử nghiệm hoàn tất, bác sĩ xác định giai đoạn bệnh ung thư. Điều này giúp xác định
lựa chọn điều trị ung thư tuyến tiền liệt thích hợp. Các chuyên gia y tế khuyến cáo, những người đàn ông trên 50 tuổi nên khám tầm soát ung thư mỗi năm một lần trong đó có ung thư tuyến tiền liệt. Đối với những người có các triệu chứng ung thư tuyến tiền liệt, cần đi khám ngay để được chẩn đoán chính xác bệnh, phát hiện sớm có khả năng điều trị thành công lên tới 90%.

Tham khảo GÓI KHÁM PHÁT HIỆN SỚM UNG THƯ TUYẾN TIỀN LIỆT